مواد سوختی فوسیلی (مواد نفتی، گاز طبیعی و ذغال سنگ) و نقش آن ها در آلودگی هوا

سوخت های فوسیلی که شامل محصولات مواد نفتی (مانند پطرول و دیزل)، گاز طبیعی، ذغال سنگ و غیره می شوند، از تجزیه ناقص مواد عضوی مرده طی قرن ها شکل گرفته اند (عمدتا نباتات و موجودات دریایی) و ۹۰ درصد انرژی مورد نیاز و مصرفی جهان را تشکیل می دهند. سوخت های فوسیلی از جمله منابع غیر قابل تجدید هستند بدین مفهوم که این منابع بعد از مدت زمانی نه چندان طولانی، به اتمام خواهند رسید و دیگریافت نخواهند شد. اما پیش از این که این منابع به اتمام برسند با آلودگی فوق العاده که تولید می کنند، زندگی بشر را با خطرات گوناگون مواجه می سازند. بدون شک یک از عوامل پیشرفت صنعتی بشر همین منابع انرژی بوده است. ولی این نیز حقیقتی است که در نقطه مقابل، سوخت های فوسیل به تدریج حیات موجودات زنده به خصوص انسان ها را با خطرات جدی مواجه ساختند.

سوخت های فوسیلی که امروزه در بیشتر موترها، ماشین آلات، فابریکه ها مورد استفاده قرار می گیرند، یک از عناصر اصلی آلوده کننده هوا به خصوص در شهرهای پر جمعیت مانند شهر کابل به شمار می روند، وجود عناصر کیمیاوی موجود در ترکیب سوخت های فوسیلی که پس از سوختن در فضا رها می گردند و پس از یک سلسله تعاملات کیمیاوی، به تشکیل مرکبات می پردازند، روی تمام موجودات زنده به خصوص انسان ها اثرات کاملا خطرناک را به جای می گذارند.وجود این مرکبات، ترکیب طبیعی هوا که مخلوط از گاز های نایتروجن، اکسیجن، کاربن دای اکساید و گازهای نجیبه مانند نیون می باشد را الوده می کنند و پدیده گازهای گلخانه یی را به بار می آورند، باران های تیزابی را باعث می شوند، گرم شدن کره زمین و تغییرات اقلیمی را در سطح جهان موجب می گردد و بلاخره حیات موجودات زنده را به مخاطره می اندازند. در ذیل به صورت مختصر درباره آلودگی هایی که سوخت های فوسیلی به وجود می آورند و نیز اثرات منفی که روی موجودات زنده میگذارند، صحبت می کنیم.

کاربن داری اکساید

کارین دای اکساید یک از عناصر آلوده کننده هوا به شمار می رود که از سوختن منابع فوسیلی درماشین آلات و فابریکات به میان می آید. این مرکب، به صورت طبیعی و به مقدار کم توسط درختان و بعضی نباتات دیگر تولید می شود. ولی تولید بیش از حد این مرکب و تراکم آن در اتموسفیر، اکنون یک مشکل عمده محیط زیست را باعث شده است.

اکساید های نایتروجن

اکساید های نایتروجن یک دیگر از آلوده کنده های هوا می باشد. این مرکبات از سوختن سوخت های فوسیلی به میان می آید. این مرکبات، اساس باران های اسیدی را تشکیل می دهند. که آسیب های زیادی روی تمام موجودات زنده به خصوص انسان ها دارند. آثار محیط زیستی این مرکبات روی انسان متغیر است و از جمله می توان از حساسیت های چشم، بینی، گلو و شش ها و افزایش ابتلا به امراض ویروسی از قبیل آنفولانزا که منجر به امراض چون برانشیت و سینه بغل می گردد، نام برد.

سلفردای اکساید

یک دیگر از عناصر آلوده کننده هوا می باشد که منبع آن سوخت های فوسیلی چون ذغال سنگ و تیل های سوختی ماشین های فابریکه های تولید کاغذ المونیم می باشد. حضور این مرکب در هوا، باران های اسیدی خطرناکی را به دنبال دارد که آسیب های زیاد به موجودات زنده خصوصا انسان ها و نباتات می رساند. کسانی که به امراض نفس تنگی (استما) و مشکلات قلبی دچار هستند و همچنین اطفال و کهن سالان، بیشتر در معرض خطرهای این مرکب قرار دارند.

هایدرو کاربن ها

هایدرو کاربن ها از کاربن و هایدروکاربن ساخته شده اند که معمولا از تجزیه و سوختن گاز طبیعی در هوا پراکنده می شوند. این مرکبات در تعامل با نور آفتاب، باعث تشکیل دود و غبار می گردد. انسان با استفاده از وسایط نقلیه سوختی و فابریکات صنعتی، نقش عمده یی در تولید گاز ها دارد.

اوزون

آلوده کننده های هوا مانند اکساید های نایتروجن یک سلسله تعاملات کیمیاوی را در هوا باعث می شوند که سبب تشکیل اوزون در طبقه پایین اتموسفیر (تروپوسفیر) می گردند. وجود اوزون در این طبقه سبب بروز بیماری ها و حساسیت هایی در سیستم تنفسی انسان ها و کاهش رشد نباتات می گردد.

گرم شدن کره زمین

گازهایی که درنتیجه استفاده از سوخت های فوسیلی رها می شوند مانند کاربن دای اکساید و اکساید های نایتروجن، آفتاب را به خود جذب می کنند و بدین ترتیب جو زمین را گرم می سازند که این پدیده را به نام پدیده گلخانه یی یاد می کنند. پدیده گرمایش زمین به تغییر های اقلیمی در سطح دنیا، آب شدن یخ های قطب شمال، طوفان ها، سونامی ها، خشکسالی ها و غیره منجر می شود.

باران های اسیدی

اکساید های نایتروجن و اکساید های سلفر منشا باران های اسیدی را تشکیل می دهند. این اکساید ها در نتیجه سوختن سوخت های فوسیلی به میان می آیند، این اکساید ها با بخارات آب و اکسیجن در اتموسفیر ترکیب شده و باعث تشکیل تیزاب های سلفوریک و نایتریک می گردند.این تیزاب ها با باران، یک جا به زمین فرود آمده و اثرات منفی خود را بالای انسان ها، حیوانات و نباتات به جا می گذارند. به عنوان مثال می توان از به وجود آمدن مشکلات سیستم تنفسی، ریزش موی سر در انسان ها، تخریب مجسمه و آثار تاریخی نام برد.

به صورت کلی چنین می توان نتیجه گیری کرد که تاکنون عامل اصلی آلودگی هوا استفاده از سوخت های فوسیلی در صنعت، حمل و نقل و غیره بوده است. در شهر کابل، تراکم بیش از حد موترها، استفاده از منابع سوختی بی کیفیت، عدم رعایت قوانین محیط زیستی و عدم آگاهی جامعه از مسایل زیست محیطی، مشکلات جدی را در زمینه آلودگی هوا، آِب و خاک به میان آورده است. برای ایجاد یک محیط سالم حفظ محیط زیست و استفاده دوام دار از منابع طبیعی، لازم است تا نهادهای مختلفی که در راستای حفظ محیط زیست فعالیت می کنند، روی ایجاد قوانین محیط زیست، آگاهی عامه از اهمیت محیط زیست، ایجاد نهادهای کنترول کننده کیفیت مواد سوختی و بالاخره روی نهادینه ساختن فرهنگ حفط محیط زیست در جامعه تمرکز کنند تا باشد یک محیط سالم تر و مصوون تر داشته باشیم.